Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
’n Antieke Afrika-samelewing: Egipte
CAPS / KABV · Drukbaar op A4
Inhoudsopgawe
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
1. Die Nylrivier
Bladsy 2Die Nylrivier
Egipte is ’n land in die noordooste van Afrika. Dwarsdeur die land vloei ’n baie lang rivier wat die Nylrivier genoem word.
Die Nylrivier is een van die langste riviere in die wêreld. Dit begin in die hart van Afrika en vloei al die pad noordwaarts totdat dit in die Middellandse See uitmond.
In Antieke Egipte was daar baie min reën. Die Nylrivier was die enigste plek waar mense water kon kry. Daarom het die meeste mense naby die rivier gaan woon.
- Die Nylrivier vloei van suid na noord deur Egipte.
- Elke jaar het die Nylrivier oorgespoel en modder agtergelaat wat die grond baie vrugbaar gemaak het.
- Mense het graan soos koring en gars naby die rivier verbou.
- Die rivier het ook vis gegee en was ’n vinnige manier om te reis.
Kaart
Die Nylrivier loop dwarsdeur Egipte na die Middellandse See.
- 1. Waar in Afrika lê Egipte?
- 2. In watter rigting vloei die Nylrivier?
- 3. Waarom was die Nylrivier so belangrik vir die mense van Antieke Egipte?
- 4. Wat het gebeur as die Nylrivier oorgespoel het?
- 5. Noem twee maniere hoe die rivier gehelp het om gemeenskappe te vorm.
Bron · Geskrewe bron
'n Reisiger skryf oor die Nyl
Ons het langs die groot rivier gereis. Oral waar die rivier loop, sien ons groen landerye en boerderye. Ver weg van die rivier is die land dor en droog. Sonder die rivier sou niemand hier kon oorleef nie.
- 1. Wat sien die reisiger naby die rivier?
- 2. Wat gebeur ver weg van die rivier?
- 3. Wat leer hierdie bron ons oor waar mense hulle gevestig het?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
1. Die Nylrivier
Bladsy 2Die Nylrivier
Egipte is ’n land in die noordooste van Afrika. Dwarsdeur die land vloei ’n baie lang rivier wat die Nylrivier genoem word.
Die Nylrivier is een van die langste riviere in die wêreld. Dit begin in die hart van Afrika en vloei al die pad noordwaarts totdat dit in die Middellandse See uitmond.
In Antieke Egipte was daar baie min reën. Die Nylrivier was die enigste plek waar mense water kon kry. Daarom het die meeste mense naby die rivier gaan woon.
- Die Nylrivier vloei van suid na noord deur Egipte.
- Elke jaar het die Nylrivier oorgespoel en modder agtergelaat wat die grond baie vrugbaar gemaak het.
- Mense het graan soos koring en gars naby die rivier verbou.
- Die rivier het ook vis gegee en was ’n vinnige manier om te reis.
Kaart
Die Nylrivier loop dwarsdeur Egipte na die Middellandse See.
- 1. Waar in Afrika lê Egipte?
- 2. In watter rigting vloei die Nylrivier?
- 3. Waarom was die Nylrivier so belangrik vir die mense van Antieke Egipte?
- 4. Wat het gebeur as die Nylrivier oorgespoel het?
- 5. Noem twee maniere hoe die rivier gehelp het om gemeenskappe te vorm.
Bron · Geskrewe bron
'n Reisiger skryf oor die Nyl
Ons het langs die groot rivier gereis. Oral waar die rivier loop, sien ons groen landerye en boerderye. Ver weg van die rivier is die land dor en droog. Sonder die rivier sou niemand hier kon oorleef nie.
- 1. Wat sien die reisiger naby die rivier?
- 2. Wat gebeur ver weg van die rivier?
- 3. Wat leer hierdie bron ons oor waar mense hulle gevestig het?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
2. Die sosiale struktuur van Antieke Egipte
Bladsy 4Die sosiale struktuur van Antieke Egipte
Die samelewing van Antieke Egipte het uit verskillende groepe mense bestaan. Nie almal was gelyk nie.
Heel boaan was die farao. Hy was die belangrikste persoon en is as ’n soort god op aarde gesien.
Onder die farao was amptenare en priesters wat gehelp het om die land te regeer. Dan kom die skrywers en soldate, en laer af die handelaars en ambagsmane.
Onderaan was die boere en werkers wat die swaarste werk gedoen het.
Diagram
Sosiale piramide: die farao bo, werkers onder.
Vul die ontbrekende woorde in.
- 1. Die ____ was die belangrikste persoon in Egipte.
- 2. ____ het in die tempels gewerk en die gode gedien.
- 3. ____ kon lees en skryf en het die amptenare gehelp.
- 4. Die ____ was onderaan die samelewing en het die land bewerk.
- 1. Wie was boaan die sosiale piramide?
- 2. Wat was die rol van die priesters?
- 3. Waarom was skrywers belangrik?
- 4. Watter groep was onderaan die samelewing?
- 5. Was al die mense in Egipte gelyk? Verduidelik.
Bron · Prentbron
’n Wandskildery in ’n graf
Die prent wys die farao groot boaan. Onder hom staan amptenare wat buig. Onderaan werk boere in die landerye. Die groottes van die mense wys hoe belangrik hulle was.
- 1. Wie is die grootste persoon op die prent? Wat dink dit beteken?
- 2. Waarom buig die amptenare voor die farao?
- 3. Wat leer die prent ons oor die struktuur van die samelewing?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
3. Opvattings en godsdiens
Bladsy 6Opvattings en godsdiens
Godsdiens was baie belangrik in Antieke Egipte. Die mense het in baie gode geglo.
Sommige gode was mense met dierekoppe, soos Anubis met ’n jakkalskop en Horus met ’n valkkop.
Die Egiptenare het sterk opvattings oor die lewe en die dood gehad. Hulle het geglo dat daar ’n lewe ná die dood is.
Daarom het hulle liggame gebalsem (mummifikasie) sodat die persoon in die volgende lewe weer sy liggaam kon gebruik.
- Daar was honderde gode in Antieke Egipte.
- Die farao is as ’n lewende god beskou.
- Mummifikasie het die liggaam vir die lewe ná die dood bewaar.
- Mense het gawes in grafte gelaat vir die dooies.
Illustreer
Anubis, die god van mummifikasie, met ’n jakkalskop.
- 1.Die Egiptenare het net in een god geglo.WaarOnwaar
- 2.Anubis het ’n jakkalskop gehad.WaarOnwaar
- 3.Mummifikasie is gedoen om die liggaam te bewaar.WaarOnwaar
- 4.Die mense het geglo daar is ’n lewe ná die dood.WaarOnwaar
- 1. Waarom was godsdiens so belangrik in Egipte?
- 2. Wat is mummifikasie?
- 3. Noem twee Egiptiese gode en beskryf hulle.
- 4. Wat het die mense met die dooies gedoen?
- 5. Hoe het godsdiens hulle daaglikse lewe beïnvloed?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
4. Farao's
Bladsy 8Farao's
’n Farao was die koning van Egipte. Hy was die opperste leier van die land en die belangrikste persoon in die samelewing.
Die Egiptenare het geglo dat die farao ’n lewende god was. Hy het met die gode gepraat en die land in hulle naam regeer.
Die farao het besluite geneem oor oorlog, belasting en bouprojekte. Sonder die farao sou daar chaos wees.
- Die farao het die kroon van Bo- en Onder-Egipte gedra.
- Hy het opdrag gegee om piramides en tempels te bou.
- Bekende farao's sluit in Toetankamen en Ramses II.
- Die farao is as die seun van die son-god Ra beskou.
Illustreer
’n Farao met die dubbelkroon van Egipte en ’n kromstaf.
Pas die woord by sy betekenis.
- 1. Die ____ was die koning van Antieke Egipte.
- 2. Die farao is as ’n lewende ____ beskou.
- 3. Die farao het die ____ van Bo- en Onder-Egipte gedra.
- 4. Die farao het bevel gegee om ____ te bou as grafte.
- 1. Wat was ’n farao?
- 2. Wat was die farao se plek in die samelewing?
- 3. Watter besluite het die farao geneem?
- 4. Waarom was die farao belangrik vir die land?
- 5. Noem een bekende farao.
Bron · Prentbron
’n Standbeeld van ’n farao
Die standbeeld wys ’n man wat groter as lewensgrootte is, met ’n kroon en ’n kromstaf. Ander mense om hom is baie kleiner uitgebeeld.
- 1. Waarom dink jy is die farao groter as die ander mense uitgebeeld?
- 2. Wat wys die kroon en kromstaf oor sy mag?
- 3. Wat leer hierdie standbeeld ons oor die farao se plek in die samelewing?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
5. Die Sfinks, piramides en tempels
Bladsy 10Die Sfinks, piramides en tempels
Die Egiptenare het groot strukture gebou wat vandag nog staan. Drie van die bekendstes is die Sfinks, die piramides en die tempels.
Die Sfinks is ’n enorme standbeeld met die liggaam van ’n leeu en die kop van ’n mens. Dit het die land bewaak.
Piramides is groot grafte vir farao's. Binne-in was kamers vir die farao en sy skatte.
Tempels was plekke waar die mense die gode geëer het. Priesters het daar gewerk en offers gebring.
Prent
Piramides by Giza en die groot Sfinks.
Etiket die prent: skryf die woord by die regte plek.
- 1. Die ____ is die standbeeld met ’n leeu se liggaam en ’n mens se kop.
- 2. Die ____ is ’n graf met drie driehoekige sykante.
- 3. Die ____ is ’n heilige gebou waar die gode geëer is.
- 1. Wat is die Sfinks?
- 2. Waarvoor is piramides gebou?
- 3. Wat het in die tempels gebeur?
- 4. Wie het in die tempels gewerk?
- 5. Waarom was hierdie strukture belangrik vir die Egiptenare?
Bron · Prentbron
Foto van die Giza-piramides
Die foto wys drie reuse piramides langs mekaar in die woestyn. Voor hulle lê die groot Sfinks. Die piramides is glad en skerp teen die blou lug.
- 1. Hoeveel piramides is op die foto sigbaar?
- 2. Wat staan voor die piramides?
- 3. Wat wys die grootte van die piramides oor die farao's?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
6. Hiërogliewe
Bladsy 12Hiërogliewe
Hiërogliewe was die skryfwerk van Antieke Egipte. Dit was ’n soort prentskrif.
Elke simbool of prent het ’n klank, ’n woord of ’n idee voorgestel. Sommige lyk soos diere, oë of voete.
Skrywers het jare lank geleer om hiërogliewe te kan lees en skryf. Hulle het op papirus, ’n soort papier van riet, geskryf.
- Hiërogliewe is prente en simbole, nie letters nie.
- Slegs skrywers kon dit goed lees.
- Die sleutel om hiërogliewe te ontsyfer was die Rosetta-steen.
- Hiërogliewe is op tempelmure en in grafte gevind.
Simbool
’n Hiëroglief-simbool van die oog van Horus.
Gebruik die simboolsleutel om jou naam te skryf. Teken jou eie hiërogliewe in die blokkies hieronder.
- 1. (Skryf elke letter van jou naam as ’n simbool in die ruimte.)
- 1. Wat is hiërogliewe?
- 2. Wat het elke simbool voorgestel?
- 3. Waarop het die Egiptenare geskryf?
- 4. Wie kon hiërogliewe lees en skryf?
- 5. Wat was die Rosetta-steen?
Bron · Kode
Simboolsleutel
Simboolsleutel: 𓂀 = A, 𓆣 = N, 𓇳 = R, 𓊪 = E. Boodskap: 𓇳 𓂀 𓆣 𓊪
- 1. Watter woord spel die boodskap?
- 2. Watter simbool is die letter A?
- 3. Waarom dink jy hiërogliewe moeilik was om te leer?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
7. Wiskunde en sterrekunde
Bladsy 14Wiskunde en sterrekunde
Die Egiptenare was baie slim in wiskunde en sterrekunde. Hulle het getalle en metings gebruik om pyramides presies te bou.
Hulle het die sterre bestudeer en ’n kalender gemaak met 365 dae. Dit help ons vandag nog.
Hierdie kennis was belangrik om te weet wanneer die Nyl sou oorspoel en wanneer om te plant.
- Hulle het ’n kalender van 365 dae uitgewerk.
- Hulle kon die hoogte en hoek van piramides bereken.
- Hulle het die sterre gebruik om rigting te vind.
- Die kalender het gehelp om die oorspoelings van die Nyl te voorspel.
- 1. Waarom het die Egiptenare wiskunde gebruik?
- 2. Wat is ’n kalender van 365 dae?
- 3. Hoe het die sterre hulle gehelp?
- 4. Waarom was die kalender belangrik vir boere?
- 5. Noem twee maniere waarop wiskunde en sterrekunde die samelewing gehelp het.
Bron · Diagram
’n Kalender in ’n tempel
Die kalender wys 12 maande met 30 dae elk, plus 5 ekstra dae aan die einde. Dit word op die tempelmuur uitgekerf.
- 1. Hoeveel dae is in elke maand?
- 2. Wat is die 5 ekstra dae?
- 3. Wat leer hierdie kalender ons oor die Egiptenare se kennis?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
8. Medisyne en dokters
Bladsy 16Medisyne en dokters
Die Egiptenare was van die eerste mense wat dokters gehad het. Hulle het mense ondersoek en behandel as hulle siek was.
Hulle het die liggaam bestudeer (anatomie) en geleer hoe dit werk (fisiologie). Hulle kon siektes en beserings help.
Dokters het medisyne van plante gemaak. Hulle het ook verbande gebruik en selfs operasies gedoen.
- Egiptiese dokters het plante as medisyne gebruik.
- Hulle het wonde skoongemaak en verbind.
- Hulle het die hart en bloedvate bestudeer.
- Sommige dokters het in oë of tande gespesialiseer.
Illustreer
’n Dokter wat ’n sieke pasiënt ondersoek.
Vul die woord in by die regte plek.
- 1. ’n ____ het siek mense behandel.
- 2. As jy siek is, het jy ____ nodig.
- 3. ____ is die studie van die liggaam.
- 4. ’n ____ kan veroorsaak dat jy siek voel.
- 1. Wat het ’n dokter in Egipte gedoen?
- 2. Wat is anatomie?
- 3. Waarvan het hulle medisyne gemaak?
- 4. Noem twee dinge wat ’n dokter kon doen.
- 5. Waarom was dokters belangrik in die samelewing?
Bron · Geskrewe bron
’n Dokter se notas oor ’n pasiënt
Die pasiënt het pyn in sy bors. Ek het sy hartklop geluister. Ek gee hom ’n drankie van heuning en kruie en laat hom rus.
- 1. Wat was die simptoom van die pasiënt?
- 2. Wat het die dokter gedoen om te ondersoek?
- 3. Watter medisyne het hy gegee?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
9. Gevallestudie – Die graf van Toetankamen
Bladsy 18Gevallestudie – Die graf van Toetankamen
Toetankamen was ’n jong farao van Antieke Egipte. Hy het as ’n jong seun farao geword en het nie lank regeer nie.
Sy graf was eeue lank verborge in die Vallei van die Konings. In 1922 het ’n man met die naam Howard Carter die graf ontdek.
Dit was een van die grootste ontdekkings ooit. Die graf was propvol skatte, goud en skilderye wat ons alles oor die Egiptiese lewe leer.
- Toetankamen het as kind farao geword.
- Howard Carter het die graf in 1922 ontdek.
- Die graf was in die Vallei van die Konings.
- Dit het ’n goue masker en baie skatte bevat.
Prent
Die goue masker van Toetankamen.
- 1. Wie was Toetankamen?
- 2. Wie het sy graf ontdek en in watter jaar?
- 3. Waar was die graf gevind?
- 4. Wat is in die graf ontdek?
- 5. Waarom was hierdie ontdekking belangrik?
- 6. Wat leer die graf ons oor die Egiptenare se opvattings oor die dood?
- 7. Noem twee skatte wat gevind is.
- 8. Waarom dink jy het hulle soveel dinge in die graf gelos?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
10. Die verspreiding van Egipte se kennis
Bladsy 20Die verspreiding van Egipte se kennis
Egipte het baie gevorderde kennis gehad. Hulle was slim in wiskunde, sterrekunde, medisyne en boukuns.
Deur handel en reise het hierdie kennis na ander plekke versprei, insluitend Europa en die Midde-Ooste.
Ander volke het van die Egiptenare geleer en het hul eie idees daaruit gebou.
- 1. Watter soort kennis het Egipte gehad?
- 2. Hoe het die kennis na ander plekke versprei?
- 3. Noem twee plekke wat van Egipte geleer het.
- 4. Waarom is die verspreiding van kennis belangrik?
- 5. Noem een voorbeeld van oorsaak en gevolg in die verspreiding van kennis.
Bron · Geskrewe bron
’n Brief van ’n handelaar
Ek het van Egipte teruggekeer. Ek het nuwe idees oor die kalender en mediese kruie saam met my gebring. Ons gaan dit in ons eie land probeer gebruik.
- 1. Watter idees het die handelaar gebring?
- 2. Hoe het die idees na sy land gekom?
- 3. Wat is die gevolg van hierdie verspreiding?
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
11. Hersiening
Bladsy 22Hersiening
Hierdie afdeling help jou om alles wat jy in Kwartaal 3 geleer het te hersien.
- 1. Watter rivier was die hart van Egipte?
- 2. Wie was boaan die sosiale piramide?
- 3. Wat was die skryfwerk van Egipte?
- 4. Wie het Toetankamen se graf ontdek?
- 5. Hoeveel dae was die Egiptiese kalender?
- 1.Die Egiptenare het in baie gode geglo.WaarOnwaar
- 2.Piramides was grafte vir farao's.WaarOnwaar
- 3.Die Egiptenare het geen medisyne geken nie.WaarOnwaar
- 4.Kennis van Egipte het na Europa versprei.WaarOnwaar
- 5.Die Sfinks het die piramides bewaak.WaarOnwaar
Vul die ontbrekende woorde in.
- 1. Die ____ was die belangrikste rivier in Egipte.
- 2. Die ____ was die leier van die land.
- 3. ____ is as grafte vir farao's gebou.
- 4. Die Egiptenare het ’n ____ van 365 dae uitgewerk.
- 1. Verduidelik in een sin waarom die Nylrivier belangrik was.
- 2. Wat het die graf van Toetankamen ons geleer?
- 3. Noem twee maniere waarop die Egiptenare hul kennis gebruik het.
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
12. Kwartaal 3-toets
Bladsy 24Kwartaal 3-toets
Leerder: __________________________ Datum: __________
40 punte totaal
Beantwoord al die vrae. Skryf netjies.
Afdeling A: Kennisvrae (20 punte)
- 1. Watter rivier het deur Egipte gevloei?(2)
- 2. Wie was boaan die sosiale piramide?(2)
- 3. Wat was hiërogliewe?(2)
- 4. Wie het Toetankamen se graf ontdek?(2)
Vul die ontbrekende woorde in.
- 1. Die ____ het elke jaar oorgespoel en die grond vrugbaar gemaak. (2)
- 2. Die farao is as ’n lewende ____ beskou. (2)
- 3. Die Egiptenare het ’n ____ van 365 dae gemaak. (2)
- 1.Piramides was grafte vir farao's.(2)WaarOnwaar
- 2.Die Egiptenare het geen medisyne geken nie.(2)WaarOnwaar
- 3.Kennis van Egipte het na Europa en die Midde-Ooste versprei.(2)WaarOnwaar
Afdeling B: Bron-gebaseerde vrae (15 punte)
Bron · Geskrewe bron
’n Boer vertel
Ek woon naby die groot rivier. Elke jaar laat die rivier modder agter wat my land vrugbaar maak. Sonder die rivier kon ek nie my gesin voed nie.
- 1. Waar woon die boer en waarom? (3)
- 2. Wat doen die rivier elke jaar? (2)
Bron · Prentbron
Wand-skildery in ’n graf
Die prent wys die farao heel bo, groot uitgebeeld. Onder hom buig amptenare. Onderaan werk boere in die landerye.
- 1. Wie is die grootste figuur en wat beteken dit? (3)
- 2. Wat leer die prent oor die samelewing? (2)
Bron · Tydlyn / Diagram
Tydlyn van Toetankamen
1. Toetankamen word farao → 2. Hy sterf en word begrawe → 3. Graf word in 1922 ontdek.
- 1. Plaas die drie gebeure in kronologiese orde. (3)
- 2. Wat leer die tydlyn ons oor die ontdekking? (2)
Afdeling C: Paragraaf (5 punte)
LeerPret
Graad 5 Geskiedenis – Kwartaal 3
13. Memorandum
Bladsy 28Memorandum
Hier is die antwoorde vir die Kwartaal 3-toets. Gebruik dit om jou werk na te gaan.
Afdeling A (20 punte)
Meervoudige keuse: 1.1.A 2.2.B 3.3.A 4.4.A
- Nyl
- god
- kalender
Waar/Onwaar: 1.1. Waar 2.2. Onwaar 3.3. Waar
Afdeling B (15 punte)
- 1. Naby die Nylrivier, want dit gee water en vrugbare grond. (3)
- 2. Dit spoel oor en laat modder agter wat die grond vrugbaar maak. (2)
- 3. Die farao — sy grootte wys hy is die belangrikste. (3)
- 4. Die samelewing het groepe: farao bo, boere onder. (2)
- 5. 1) word farao → 2) sterf en begrawe → 3) ontdek in 1922. (3)
- 6. Dit wys dat die graf eeue later ontdek is, wat ons oor Egipte leer. (2)
Afdeling C (5 punte)
Voorbeeldantwoord: Die Nylrivier het water en vrugbare grond gegee sodat mense kon oorleef en gemeenskappe kon bou. Godsdiens het hul lewe gereël — hulle het geglo die farao is ’n god en het die dooies versorg. Albei was belangrik vir orde in die samelewing. (Kenmerke van ’n goeie antwoord: noem beide die Nyl en godsdiens, gee redes, skryf in sinne.)